Sahih al-Bukhari
74
Chapter 3 · Knowledgeمَا ذُكِرَ فِي ذَهَابِ مُوسَى صلى الله عليه وسلم فِي الْبَحْرِ إِلَى الْخَضِرِ
What is mentioned about the journey of Musa (peace be upon him) by sea to al-Khadir
أَنَّهُ تَمَارَى هُوَ وَالْحُرُّ بْنُ قَيْسِ بْنِ حِصْنٍ الْفَزَارِيُّ فِي صَاحِبِ مُوسَى قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هُوَ خَضِرٌ. فَمَرَّ بِهِمَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، فَدَعَاهُ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ إِنِّي تَمَارَيْتُ أَنَا وَصَاحِبِي، هَذَا فِي صَاحِبِ مُوسَى الَّذِي سَأَلَ مُوسَى السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ، هَلْ سَمِعْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ شَأْنَهُ قَالَ نَعَمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " بَيْنَمَا مُوسَى فِي مَلإٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ، جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ هَلْ تَعْلَمُ أَحَدًا أَعْلَمَ مِنْكَ قَالَ مُوسَى لاَ. فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَى مُوسَى بَلَى، عَبْدُنَا خَضِرٌ، فَسَأَلَ مُوسَى السَّبِيلَ إِلَيْهِ، فَجَعَلَ اللَّهُ لَهُ الْحُوتَ آيَةً، وَقِيلَ لَهُ إِذَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَارْجِعْ، فَإِنَّكَ سَتَلْقَاهُ، وَكَانَ يَتَّبِعُ أَثَرَ الْحُوتِ فِي الْبَحْرِ، فَقَالَ لِمُوسَى فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ. قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، فَوَجَدَا خَضِرًا. فَكَانَ مِنْ شَأْنِهِمَا الَّذِي قَصَّ اللَّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ فِي كِتَابِهِ ".
Show the chain of narration (Arabic)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ غُرَيْرٍ الزُّهْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَ أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ،
Translation
Ibn Abbas reported that he and al-Hurr ibn Qays ibn Hisn al-Fazari disputed about the companion of Musa (Moses, peace be upon him). Ibn Abbas said, “He is Khadir.” Then Ubayy ibn Ka'b passed by them, and Ibn Abbas called him and said, “My companion here and I have disputed about the companion of Musa, the one Musa asked for the way to meet. Have you heard the Prophet ﷺ mention his story?” He said: Yes, I heard the Messenger of Allah ﷺ say, “While Musa was among a gathering of the Children of Israel, a man came to him and said, ‘Do you know anyone more knowledgeable than you?’ Musa said, ‘No.’ So Allah revealed to Musa, ‘Yes indeed: Our servant Khadir.’ So Musa asked for the way to him, and Allah made the fish a sign for him, and he was told, ‘When you lose the fish, go back, for you will meet him.’ And he was following the track of the fish in the sea. Then his young servant said to Musa, ‘Did you see, when we took shelter at the rock? I forgot the fish, and none but Satan made me forget to mention it.’ He said, ‘That is what we were seeking.’ So they went back, retracing their footsteps, and found Khadir. And what happened between them is what Allah, the Mighty and Majestic, relates in His Book.”
Translator’s note: The words of the young servant and Musa's reply: Qur'an 18:63–64; the whole story: Qur'an 18:60–82.
Other translations
Deutsch
Ibn Abbas berichtete, dass er und al-Hurr ibn Qais ibn Hisn al-Fazari über den Gefährten von Musa (Mose, Friede sei mit ihm) stritten. Ibn Abbas sagte: „Er ist Chadir.“ Da ging Ubayy ibn Ka'b an ihnen vorbei, und Ibn Abbas rief ihn und sagte: „Ich und dieser mein Gefährte haben über den Gefährten von Musa gestritten, zu dessen Begegnung Musa den Weg erbat. Hast du den Propheten ﷺ seine Geschichte erwähnen hören?“ Er sagte: Ja, ich hörte den Gesandten Allahs ﷺ sagen: „Während Musa unter einer Schar der Kinder Israels war, kam ein Mann zu ihm und sagte: ‚Kennst du jemanden, der wissender ist als du?‘ Musa sagte: ‚Nein.‘ Da offenbarte Allah Musa: ‚Doch, Unser Diener Chadir.‘ Da erbat Musa den Weg zu ihm, und Allah machte ihm den Fisch zum Zeichen, und es wurde ihm gesagt: ‚Wenn du den Fisch verlierst, dann kehre um, denn du wirst ihm begegnen.‘ Und er folgte der Spur des Fisches im Meer. Da sagte sein junger Begleiter zu Musa: ‚Siehst du? Als wir beim Felsen Rast machten, da vergaß ich den Fisch; und nur der Satan ließ mich vergessen, an ihn zu denken.‘ Er sagte: ‚Das ist es, was wir suchten.‘ So kehrten beide auf ihren Spuren zurück, ihnen nachgehend, und fanden Chadir. Und mit ihnen beiden geschah, was Allah, der Mächtige und Gewaltige, in Seinem Buch erzählt.“
Translator’s note: Die Worte des Begleiters und Musas Antwort: Koran 18:63–64; die ganze Geschichte: Koran 18:60–82.
Türkçe
İbn Abbâs (r.a.) şöyle rivayet etti: Kendisi ile Hurr b. Kays b. Hısn el-Fezârî, Mûsâ'nın arkadaşı hakkında tartıştılar. İbn Abbâs, “O, Hızır'dır” dedi. Derken yanlarından Übey b. Kâ'b (r.a.) geçti. İbn Abbâs onu çağırdı ve şöyle dedi: “Ben ve şu arkadaşım, Mûsâ'nın kendisine kavuşmak için yol sorduğu arkadaşı hakkında tartıştık. Nebî'yi ﷺ onun durumundan bahsederken işittin mi?” Übey dedi ki: Evet, Resûlullah'ı ﷺ şöyle buyururken işittim: “Mûsâ İsrâiloğullarından bir topluluk içindeyken bir adam ona geldi ve ‘Senden daha bilgili birini biliyor musun?’ dedi. Mûsâ, ‘Hayır’ dedi. Bunun üzerine Allah Mûsâ'ya, ‘Evet, var: kulumuz Hızır’ diye vahyetti. Mûsâ ona ulaşmanın yolunu sordu. Allah da balığı ona bir alâmet kıldı ve ona, ‘Balığı kaybettiğinde geri dön; çünkü onunla karşılaşacaksın’ denildi. Mûsâ denizde balığın izini takip ediyordu. Genç yardımcısı Mûsâ'ya şöyle dedi: ‘Gördün mü? Kayaya sığındığımız zaman balığı unuttum. Onu anmamı bana ancak şeytan unutturdu.’ Mûsâ, ‘İşte aradığımız buydu’ dedi. Bunun üzerine izlerini takip ederek geri döndüler ve Hızır'ı buldular. Onların başından geçenler, Allah Azze ve Celle'nin kitabında anlattığı gibidir.”
Translator’s note: Genç yardımcının sözü ve Mûsâ'nın cevabı: Kur'ân 18:63–64; kıssanın tamamı: Kur'ân 18:60–82.
Other versions of this report
The same report through another chain of narration. Matched by Claude, not reviewed.
أَنَّهُ تَمَارَى هُوَ وَالْحُرُّ بْنُ قَيْسِ بْنِ حِصْنٍ الْفَزَارِيُّ فِي صَاحِبِ مُوسَى، فَمَرَّ بِهِمَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، فَدَعَاهُ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ إِنِّي تَمَارَيْتُ أَنَا وَصَاحِبِي هَذَا فِي صَاحِبِ مُوسَى الَّذِي سَأَلَ السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ، هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ شَأْنَهُ فَقَالَ أُبَىٌّ نَعَمْ، سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ شَأْنَهُ يَقُولُ " بَيْنَمَا مُوسَى فِي مَلإٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ أَتَعْلَمُ أَحَدًا أَعْلَمَ مِنْكَ قَالَ مُوسَى لاَ. فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَى مُوسَى بَلَى، عَبْدُنَا خَضِرٌ، فَسَأَلَ السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ، فَجَعَلَ اللَّهُ لَهُ الْحُوتَ آيَةً، وَقِيلَ لَهُ إِذَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَارْجِعْ، فَإِنَّكَ سَتَلْقَاهُ، فَكَانَ مُوسَى صلى الله عليه وسلم يَتَّبِعُ أَثَرَ الْحُوتِ فِي الْبَحْرِ. فَقَالَ فَتَى مُوسَى لِمُوسَى أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ. قَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي. فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، فَوَجَدَا خَضِرًا، فَكَانَ مِنْ شَأْنِهِمَا مَا قَصَّ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ ".
Ibn Abbas reported that he and al-Hurr ibn Qays ibn Hisn al-Fazari disagreed about the companion of Musa. Ubayy ibn Ka'b passed by them, and Ibn Abbas called him and said: “My companion here and I have disagreed about the companion of …
قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبِكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ. فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ، فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ. فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ، فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ. قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهْوَ ثَمَّ، فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ، وَحَمَلاَ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ، حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنَ الْمِكْتَلِ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا، فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمِهِمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا، لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا، وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنَ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ. فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، قَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ ـ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ ـ فَسَلَّمَ مُوسَى. فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى. فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ. قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا، يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لاَ تَعْلَمُهُ أَنْتَ، وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لاَ أَعْلَمُهُ. قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا، وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ، فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ، فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا، فَعُرِفَ الْخَضِرُ، فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ. فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى، مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ. فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ. فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ. فَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا. فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلاَمٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلاَهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ. فَقَالَ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا ـ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ ـ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا، فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا، فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ. قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ. فَقَالَ لَهُ مُوسَى لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا. قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ ". قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى، لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ".
Sa'id ibn Jubayr reported: I said to Ibn Abbas: “Nawf al-Bikali claims that Musa (Moses, peace be upon him) is not the Musa of the Children of Israel, but another Musa.” He said: “The enemy of Allah has lied. Ubayy ibn Ka'b told us from …
The journey of this hadith
From Medina to Samarqand – over 245 years and 10 stations this text was passed on, mouth to ear, teacher to student.
256AH
al-Bukhari · Samarqand
- Prophet ﷺ
- Companions (Sahaba)
- Successors (Tabiʿun)
- Successors of the Successors
- Later scholars
- Compiler
Chain as a list
- The Prophet Muhammad ﷺرسول الله ﷺ
- Ubayy ibn Ka'bأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ
d. 32 AH / 652 CE · Medinah · Comp. RA 1st Generation
- ibn Abbasابْنِ عَبَّاسٍ
d. 68 AH / 687 CE · Ta'if · Comp. RA 1st Generation
- 'Ubaydullah bin 'Abdullah bin 'Utbaعُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ
d. 94 AH / 715 CE · Medinah · Follower Tabi' 3rd Generation
- al-Zuhriابْنِ شِهَابٍ
d. 124 AH / 741 CE · Medinah · Follower Tabi' 4th generation
- Salah bin Kaysan al-Madniصَالِحٍ
d. 140 AH · Follower Tabi' 4th generation
d. 185 AH / 800 CE · Succ. Taba' Tabi' 8th generation
- Ya'qub bin Ibrahim bin Sa'dيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ
d. 208 AH · Succ. Taba' Tabi' 9th generation
- Muhammad bin Gharirمُحَمَّدُ بْنُ غُرَيْرٍ الزُّهْرِيُّ
Samarqand · 3rd Century AH 11th generation
- al-Bukhariالبخاري
Compiler