Sahih al-Bukhari
78
Chapter 3 · Knowledgeالْخُرُوجِ فِي طَلَبِ الْعِلْمِ
Setting out in search of knowledge
أَنَّهُ تَمَارَى هُوَ وَالْحُرُّ بْنُ قَيْسِ بْنِ حِصْنٍ الْفَزَارِيُّ فِي صَاحِبِ مُوسَى، فَمَرَّ بِهِمَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، فَدَعَاهُ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ إِنِّي تَمَارَيْتُ أَنَا وَصَاحِبِي هَذَا فِي صَاحِبِ مُوسَى الَّذِي سَأَلَ السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ، هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ شَأْنَهُ فَقَالَ أُبَىٌّ نَعَمْ، سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ شَأْنَهُ يَقُولُ " بَيْنَمَا مُوسَى فِي مَلإٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ أَتَعْلَمُ أَحَدًا أَعْلَمَ مِنْكَ قَالَ مُوسَى لاَ. فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَى مُوسَى بَلَى، عَبْدُنَا خَضِرٌ، فَسَأَلَ السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ، فَجَعَلَ اللَّهُ لَهُ الْحُوتَ آيَةً، وَقِيلَ لَهُ إِذَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَارْجِعْ، فَإِنَّكَ سَتَلْقَاهُ، فَكَانَ مُوسَى صلى الله عليه وسلم يَتَّبِعُ أَثَرَ الْحُوتِ فِي الْبَحْرِ. فَقَالَ فَتَى مُوسَى لِمُوسَى أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ. قَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي. فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، فَوَجَدَا خَضِرًا، فَكَانَ مِنْ شَأْنِهِمَا مَا قَصَّ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ ".
Show the chain of narration (Arabic)
حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ، خَالِدُ بْنُ خَلِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ قَالَ الأَوْزَاعِيُّ أَخْبَرَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ،
Translation
Ibn Abbas reported that he and al-Hurr ibn Qays ibn Hisn al-Fazari disagreed about the companion of Musa. Ubayy ibn Ka'b passed by them, and Ibn Abbas called him and said: “My companion here and I have disagreed about the companion of Musa, the one whom he asked the way to meet. Have you heard the Messenger of Allah ﷺ mention anything about him?” Ubayy said: “Yes, I heard the Prophet ﷺ mention his story. He said: ‘While Musa was among a gathering of the Children of Israel, a man came to him and said: “Do you know anyone more knowledgeable than you?” Musa said: “No.” So Allah, the Mighty and Majestic, revealed to Musa: “Yes, Our servant Khadir.” So he asked the way to meet him. Allah made the fish a sign for him, and he was told: “When you lose the fish, go back, for you will meet him.” Musa (Moses, peace be upon him) followed the track of the fish in the sea. Then Musa's young man said to Musa: “Did you see, when we took refuge at the rock, I forgot the fish; and none made me forget to mention it but Satan.” Musa said: “That is what we were seeking.” So the two of them went back, retracing their footsteps, and found Khadir. And then what happened between them is what Allah has related in His Book.’”
Translator’s note: Qur'an 18:63–64. The whole story is in Surah 18 (al-Kahf), verses 60–82.
Other translations
Deutsch
Ibn Abbas berichtete, dass er und al-Hurr ibn Qais ibn Hisn al-Fazari über den Gefährten Musas uneins waren. Da kam Ubayy ibn Ka'b an ihnen vorbei, und Ibn Abbas rief ihn und sagte: „Ich und dieser mein Gefährte sind uns uneins über den Gefährten Musas, nach dem Weg zu dessen Begegnung er fragte. Hast du den Gesandten Allahs ﷺ etwas über ihn erwähnen hören?“ Ubayy sagte: „Ja, ich hörte den Propheten ﷺ seine Geschichte erwähnen. Er sagte: ‚Während Musa unter einer Versammlung der Kinder Israels war, kam ein Mann zu ihm und sagte: „Kennst du jemanden, der wissender ist als du?“ Musa sagte: „Nein.“ Da offenbarte Allah, der Mächtige und Gewaltige, Musa: „Doch, Unser Diener Chadir.“ Da fragte er nach dem Weg, ihm zu begegnen. Allah machte ihm den Fisch zum Zeichen, und es wurde ihm gesagt: „Wenn du den Fisch verlierst, dann kehre um, denn du wirst ihm begegnen.“ Musa (Mose, Friede sei mit ihm) folgte der Spur des Fisches im Meer. Da sagte der Bursche Musas zu Musa: „Siehst du, als wir beim Felsen Rast machten, da habe ich den Fisch vergessen; und nur der Satan hat mich vergessen lassen, seiner zu gedenken.“ Musa sagte: „Das ist es, was wir suchten.“ Da gingen beide auf ihren Spuren zurück, ihnen nachgehend, und fanden Chadir. Und mit ihnen beiden geschah, was Allah in Seinem Buch erzählt hat.‘“
Translator’s note: Koran 18:63–64. Die ganze Geschichte steht in Sure 18 (al-Kahf), Verse 60–82.
Türkçe
İbn Abbâs (r.a.) şöyle rivayet etti: Kendisi ile Hür b. Kays b. Hısn el-Fezârî (r.a.), Mûsâ'nın arkadaşı hakkında tartıştılar. Derken yanlarından Übey b. Kâ'b (r.a.) geçti. İbn Abbâs onu çağırıp şöyle dedi: “Ben ve şu arkadaşım, Mûsâ'nın kendisine kavuşmanın yolunu sorduğu arkadaşı hakkında tartıştık. Resûlullah'ın ﷺ onun durumundan söz ettiğini işittin mi?” Übey dedi ki: “Evet, Nebî'nin ﷺ onun durumundan söz ettiğini işittim. Şöyle buyuruyordu: ‘Mûsâ İsrâiloğullarından bir topluluğun içindeyken ona bir adam gelip “Senden daha bilgili birini biliyor musun?” dedi. Mûsâ “Hayır.” dedi. Bunun üzerine Allah Azze ve Celle Mûsâ'ya “Evet, kulumuz Hızır (daha bilgilidir).” diye vahyetti. Mûsâ da ona kavuşmanın yolunu sordu. Allah balığı ona bir işaret kıldı ve ona “Balığı kaybettiğin zaman geri dön, çünkü onunla karşılaşacaksın.” denildi. Mûsâ (a.s.) denizde balığın izini takip ediyordu. Mûsâ'nın genç yardımcısı Mûsâ'ya şöyle dedi: “Gördün mü, kayaya sığındığımız zaman balığı unuttum; onu hatırlamamı bana ancak şeytan unutturdu.” Mûsâ “İşte aradığımız buydu.” dedi. Bunun üzerine ikisi izlerini takip ederek geri döndüler ve Hızır'ı buldular. Sonra ikisinin arasında, Allah'ın kitabında anlattığı şeyler oldu.’”
Translator’s note: Kur'ân 18:63–64. Kıssanın tamamı Kehf sûresi 60–82. âyetlerdedir.
Other versions of this report
The same report through another chain of narration. Matched by Claude, not reviewed.
أَنَّهُ تَمَارَى هُوَ وَالْحُرُّ بْنُ قَيْسِ بْنِ حِصْنٍ الْفَزَارِيُّ فِي صَاحِبِ مُوسَى قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هُوَ خَضِرٌ. فَمَرَّ بِهِمَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، فَدَعَاهُ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ إِنِّي تَمَارَيْتُ أَنَا وَصَاحِبِي، هَذَا فِي صَاحِبِ مُوسَى الَّذِي سَأَلَ مُوسَى السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ، هَلْ سَمِعْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ شَأْنَهُ قَالَ نَعَمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " بَيْنَمَا مُوسَى فِي مَلإٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ، جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ هَلْ تَعْلَمُ أَحَدًا أَعْلَمَ مِنْكَ قَالَ مُوسَى لاَ. فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَى مُوسَى بَلَى، عَبْدُنَا خَضِرٌ، فَسَأَلَ مُوسَى السَّبِيلَ إِلَيْهِ، فَجَعَلَ اللَّهُ لَهُ الْحُوتَ آيَةً، وَقِيلَ لَهُ إِذَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَارْجِعْ، فَإِنَّكَ سَتَلْقَاهُ، وَكَانَ يَتَّبِعُ أَثَرَ الْحُوتِ فِي الْبَحْرِ، فَقَالَ لِمُوسَى فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ. قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، فَوَجَدَا خَضِرًا. فَكَانَ مِنْ شَأْنِهِمَا الَّذِي قَصَّ اللَّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ فِي كِتَابِهِ ".
Ibn Abbas reported that he and al-Hurr ibn Qays ibn Hisn al-Fazari disputed about the companion of Musa (Moses, peace be upon him). Ibn Abbas said, “He is Khadir.” Then Ubayy ibn Ka'b passed by them, and Ibn Abbas called him and said, “My …
قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبِكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ. فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ، فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ. فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ، فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ. قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهْوَ ثَمَّ، فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ، وَحَمَلاَ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ، حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنَ الْمِكْتَلِ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا، فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمِهِمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا، لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا، وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنَ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ. فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، قَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ ـ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ ـ فَسَلَّمَ مُوسَى. فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى. فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ. قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا، يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لاَ تَعْلَمُهُ أَنْتَ، وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لاَ أَعْلَمُهُ. قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا، وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ، فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ، فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا، فَعُرِفَ الْخَضِرُ، فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ. فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى، مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ. فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ. فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ. فَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا. فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلاَمٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلاَهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ. فَقَالَ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا ـ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ ـ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا، فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا، فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ. قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ. فَقَالَ لَهُ مُوسَى لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا. قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ ". قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى، لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ".
Sa'id ibn Jubayr reported: I said to Ibn Abbas: “Nawf al-Bikali claims that Musa (Moses, peace be upon him) is not the Musa of the Children of Israel, but another Musa.” He said: “The enemy of Allah has lied. Ubayy ibn Ka'b told us from …
The journey of this hadith
From Medina to Samarqand – over 245 years and 9 stations this text was passed on, mouth to ear, teacher to student.
256AH
al-Bukhari · Samarqand
- Prophet ﷺ
- Companions (Sahaba)
- Successors (Tabiʿun)
- Successors of the Successors
- Later scholars
- Compiler
Chain as a list
- The Prophet Muhammad ﷺرسول الله ﷺ
- Ubayy ibn Ka'bأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ
d. 32 AH / 652 CE · Medinah · Comp. RA 1st Generation
- ibn Abbasابْنِ عَبَّاسٍ
d. 68 AH / 687 CE · Ta'if · Comp. RA 1st Generation
- 'Ubaydullah bin 'Abdullah bin 'Utbaعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ
d. 94 AH / 715 CE · Medinah · Follower Tabi' 3rd Generation
- al-Zuhriالزُّهْرِيُّ
d. 124 AH / 741 CE · Medinah · Follower Tabi' 4th generation
- 'Abdur Rahman bin 'Amr al-Awza'iالأَوْزَاعِيُّ
d. 157 AH · Beruit · Succ. Taba' Tabi' 7th generation
- Muhammad bin Harb al-Khulaniمُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ
d. 194 AH · Succ. Taba' Tabi' 9th generation
- Khalid bin Khlyخَالِدُ بْنُ خَلِيٍّ
3rd Century AH 10th generation
- al-Bukhariالبخاري
Compiler